Mijn artikel over 'groen-rechts' werd vandaag (dinsdag 25 november 2008) gepubliceerd op de opiniepagina van het Nederlands Dagblad. Te midden van de financiële crisis blijft VVD-leider Mark Rutte opvallend optimistisch, getuige zijn vorige week maandag gepresenteerde ‘Pamflet van een optimist, naar een moderne economie: een groen rechtse toepassing op energie’. Is Nederland een groene partij rijker?
Groen Rechts lijkt een goed idee. Urgente milieuproblemen vereisen immers samenwerking van links én rechts. Toch heeft de VVD nog een lange weg te gaan om werkelijk groen te zijn. Ondanks het feit dat Rutte ‘pessimisten’ hekelt om hun ‘ongefundeerde klimaathysterie’, ontkomt hij zelf niet aan blikvernauwing. Energie is volgens hem een betaalbaarheidskwestie enerzijds (de hoofdzaak is dat ‘de energierekening betaalbaar blijft en de tank vol’) en een veiligheidskwestie anderzijds. Het Groenrechtse beleid voor energieonafhankelijkheid wordt vooral ingegeven door angst voor ‘de Putins en ayatollahs van deze wereld’. Door ‘groen’ te reduceren tot een kwestie van veiligheid en betaalbaarheid, verandert de VVD de betekenis ervan. De VVD verdient er zeker geen groencertificaat mee. Ernstiger nog is het feit dat een dergelijke benadering afleidt van urgente milieuproblemen, niet alleen klimaatverandering, maar bijvoorbeeld ook het verlies van biodiversiteit en de uitputting van natuurlijke hulpbronnen.
Vals optimisme
In lijn met de onlangs herschreven beginselverklaring van de VVD, wordt opvallend veel geloof gehecht aan technologische innovatie die groei én energiezekerheid mogelijk moet maken. Een zeker optimisme ontsiert de mens niet, maar er is ook nog zoiets als vals optimisme en daar lijkt dit op. Rutte stelt concreet onderwijs, onderzoek en technologische innovatie voor. Innovatie moet zich echter bewijzen om te worden toegepast; onderzoek moet niet alleen worden gepubliceerd en onderwijs moet meer doen dan een leger milieuconsultants aanvullen. Bovendien draagt Rutte energieoplossingen aan die het milieu verder belasten (kerncentrales), onbeproefd zijn (osmosecentrales) of niet bestaan (kernfusiecentrales). Tegelijkertijd worden reële opties door hem afgedaan als bangmakerij en het afkopen van schuld. De overschatting van innovatie wordt versterkt door de onderwaardering van gedragsverandering en de vraagkant van de markt. De afgelopen jaren zijn auto’s bijvoorbeeld efficiënter geworden, maar de milieuwinst is tenietgedaan door meer vraag naar auto’s en meer gereden kilometers. Door slechts op het aanbod van milieuoplossingen te vertrouwen, loopt de VVD achter de feiten aan. Bovendien, waarom juist nu steunen op private initiatieven en investeringen in een tijd dat investeringen enorm terug lopen en bedrijven beschikbare middelen hard nodig hebben om te overleven?
Politieke onwil
De groen-rechtse strategie biedt de VVD de mogelijkheid om kleine feiten groot te presenteren. Een enkele technologische toepassing, een tuinder in Bleiswijk die zijn kas verwarmt met aardwarmte en zie je wel: we kunnen het milieu overlaten aan private partijen. De vergelijking met Bush’ klimaatbeleid dringt zich op, bij wie private initiatieven als schaamlap dienden voor nietsdoen. De VVD gebruikt de groen-rechtse agenda niet om zich te bezinnen op de kosten van natuur als productiefactor of om zich af te vragen of huidige marktprijzen werkelijke milieukosten uitdrukken. Al dan niet bewuste blikvernauwing, misrekeningen; politieke onwil en wensdromen maken van de VVD vooralsnog geen groene partij.
Sander Chan is als politicoloog verbonden aan het Instituut voor Milieuvraagstukken van de Vrije Universiteit Amsterdam.
groen-rechts,VVD,milieu,Mark Rutte,ND





