Condoleanceregisters worden volgeschreven; politiek Den Haag legt de verdeelheid tijdelijk naast zich neer; met de schuldvraag lijken weinigen mee bezig te zijn - 'het was een eenmansactie'. Koninginnedag 2009 doofde uit en Nederland verkeerde in shock. Wat verklaart eigenlijk die shock? Wat zegt dat over het Nederland van vandaag? In het redactioneel commentaar van de Belgische krant "De Standaard" wordt een uitvoerige analyse gedaan van de reactie in Nederland op het koninginnedagdrama in Apeldoorn. Volgens de krant zijn de geschokte reacties niet alleen het gevolg van het feit dat er slachtoffers te betreuren zijn. Anders dan bij andere drama's waarin Nederland 'de onschuld verloor' (de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh), raakt de aanslag in Apeldoorn de symbolische kern van de Nederlandse identiteit. Nu eens niet - zo lijkt het - een politieke aanslag, niet in de Randstad, niet op het spanningsveld tussen allochtoon en autochtoon. Het koningshuis staat symbool voor een ideaal Nederland, een tolerant - doch autochtoon-, open en tolerant Nederland; alles wat zo ter sprake lijkt te staan in het Nederland van het laatste decennium.
Nederland bezigt zich nu met de schijnbaar triviale vraag of het nog als van ouds koninginnedag vieren kan. Niet omdat Nederlanders bang zijn de vrijmarkten, het spijkerpoepen, het zaklopen en het koekhappen te missen. Eerder gaat het om een hang en verdediging van ´een Nederland uit eenvoudiger, onschuldiger tijden, zonder de uitdagingen en angsten van onze moderne samenleving.´
De discussie spitst zich nu toe op de veiligheid van het koninklijk huis. De fysiekeafstand tussen koninklijk huis en volk moet misschien groter worden. Dit ligt echter heel gevoelig, een grotere veiligheidscordon herinnert aan de dreigingen in het moderne Nederland, uitgereikend bij een instituut dat symbool staat voor dat andere - verdwijnende - Nederland. De gemakkelijkste weg van verwerking lijkt daarom ook: de aanslag zo snel mogelijk vergeten, het koninklijk huis laten voor wat het is en in 2010 gewoon weer Koninginnedag vieren. In een interview met Het Parool, stelt psycholoog Hans van de Sande van de Rijksuniversiteit Groningen, daarom ook 'Volgend jaar zijn we deze schokkende gebeurtenis al weer vergeten en wordt het feest in het land weer ouderwets gevierd. ... In politieke aanslagen zit vaak regelmaat en hier speelt meer een gruwelijk toeval.'
Let op Van de Sandes aanmerking van de aanslag als niet-politiek. We weten natuurlijk niet wat de motivatie van de dader is geweest, maar door het schijnbare niet-politieke karakter van de aanslag wordt de verwerking inderdaad makkelijker. Zelfs al zou de daad politiek geweest zijn, dan lijkt het nóg steeds beter om het niet-politiek te noemen. Immers, als sprake is van een niet-politiek, geïsoleerd, incident; dan is een grotere afstand tussen volk en koninklijkhuis helemaal niet nodig. Nederland als open, tolerant en progressief, kan dan - ondanks alle verlies van onschuld - nog steeds als krachtig ideaal gelden.
Op NRC blogs zijn veel reacties op Marc Chavannes' commentaar woedend. Chavannes stelt namelijk dat in hem als eerst opkwam "Als het maar geen allochtoon is. Als het maar geen republikein is." Hem werd verweten een absoluut irrelevante discussie aan te zwengelen, de 'nieuwe Nederlanders' er bij te halen; het commentaar zou zelfs racistisch zijn. Deze boze reacties zijn begrijpelijk, hoewel - mijns insziens niet geheel terecht - (wie ben ik om te bepalen wat Chavannes' eerste gedachte zou moeten zijn?) Mensen zijn nog bezig de emotionele schok te verwerken en willen het drama - zeker omdat deze het koninklijk huis betreft - niet aan politiek koppelen of bredere discussies over het Nederland van nu.
Toch raakt Chavannes' discussie heel kernachtig het dilemma van het Nederland van nu. De scheidslijnen die de laatste tien jaar door Nederland getrokken zijn, hebben Nederland weliswaar verwond, maar het ideaal van Nederland bleef min of meer overeind. Het koninklijk huis als symbool van het ideale Nederland, moet gevrijwaard worden van alle scheidslijnen in Nederland, allochtoon/autochtoon, religieus/niet-religieus. Dit verklaart de heftige reacties of Chavannes' commentaar.
Op dit moment wordt het koninginnedagdrama vooral besproken als incident, als eenmansactie. Nederland is even onverdeeld en in shock. Ik verwacht dat het echter niet lang zal duren of de discussie zal gaan over wat Nederland is en wat het zou moeten zijn.
0 Comments:
Post a Comment